Η χαμένη δεκαετία, ο Στουρνάρας και ο λογαριασμός των είκοσι ετών
Δεν υπάρχει αντίφαση. Μια οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται
ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και να παραμένει πολύ φτωχότερη. Όπως
μπορεί να παρουσιάζει καλές επιδόσεις χωρίς οι πολίτες της να βλέπουν
αντίστοιχη βελτίωση στην καθημερινότητά τους.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν η οικονομία πηγαίνει καλά ή
άσχημα. Είναι πόσος δρόμος απομένει και πόσα χρόνια θα χρειαστούν για να τον
καλύψει.
Μια εκτίμηση που δεν προσφέρεται για πανηγυρισμούς
Τον Μάιο του 2024, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος,
Γιάννης Στουρνάρας, έκανε μια εκτίμηση που δεν προσφέρεται ούτε για
πανηγυρισμούς ούτε για ανέξοδες υποσχέσεις.
Για να φτάσει η χώρα μας λίγο πάνω από το 90% του μέσου κατά
κεφαλήν ΑΕΠ της Ευρωζώνης, θα πρέπει επί είκοσι συνεχόμενα χρόνια να
αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα μεγαλύτερο από εκείνον
της Ευρωζώνης.
Είκοσι ολόκληρα χρόνια! Με την προϋπόθεση ότι κάθε χρόνο θα
πετυχαίνουμε αισθητά καλύτερες επιδόσεις από τους εταίρους μας, μόνο και μόνο
για να πλησιάσουμε τον μέσο όρο τους.
Η εκτίμηση συζητήθηκε για λίγο και έπειτα όπως συνήθως
συμβαίνει χάθηκε από την επικαιρότητα. Άλλωστε, σε ποιον αρέσει να μιλάει για
είκοσι χρόνια, όταν οι εκλογές γίνονται κάθε τέσσερα; Ο Γιάννης Στουρνάρας,
πάντως, δεν περιέγραφε ένα σενάριο αποτυχίας, αλλά τι χρειάζεται για να μειωθεί
η απόσταση από την Ευρώπη.
Το 2007, το ελληνικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε μονάδες
αγοραστικής δύναμης, αντιστοιχούσε περίπου στο 95% του μέσου όρου της ΕΕ. Το
2025 βρισκόταν μόλις στο 68%. Δύο ποσοστά που λένε περισσότερα από αρκετές ώρες
τηλεοπτικών αντιπαραθέσεων.
Η Φινλανδία και οι πληγές που αργούν να κλείσουν
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Φινλανδία βρέθηκε
αντιμέτωπη με τραπεζική κρίση, κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και απώλεια
σημαντικών εξαγωγικών αγορών μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Μέσα σε λίγα χρόνια έχασε σχεδόν το 10% του ΑΕΠ της, ενώ η
ανεργία εκτινάχθηκε. Η παραγωγή επέστρεψε στο προηγούμενο επίπεδο περίπου το
1996. Οι επενδύσεις και η απασχόληση χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο.
Μετά το 2008 η Φινλανδία αντιμετώπισε νέα, παρατεταμένη
στασιμότητα. Η υποχώρηση της Nokia και τα προβλήματα παραδοσιακών βιομηχανιών
περιόρισαν την ανάπτυξη. Το 2023, δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το πραγματικό κατά
κεφαλήν ΑΕΠ της βρισκόταν κάτω από το επίπεδο του 2008.
Και μιλάμε για μια χώρα με ισχυρούς θεσμούς, εξαιρετικό
εκπαιδευτικό σύστημα και παραγωγική οικονομία. Όχι για μια χώρα που είχε ζήσει
επί χρόνια με δανεικά, όπως η Ελλάδα.
Η φινλανδική εμπειρία δείχνει ότι οι οικονομικές κρίσεις δεν
τελειώνουν απαραίτητα όταν αρχίζουν να βελτιώνονται οι δείκτες.
Δεν χάσαμε μόνο όσα μας πήρε η κρίση
Η ελληνική περίπτωση ήταν πολύ βαρύτερη. Από το 2008 έως το
2019, η Ελλάδα έχασε περίπου το 23% του πραγματικού ΑΕΠ της. Στην κορύφωση της
κρίσης, όπως υπενθύμισε πρόσφατα ο Γιάννης Στουρνάρας, το πραγματικό διαθέσιμο
εισόδημα των νοικοκυριών είχε μειωθεί κατά 36%!
Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι πόσο βαθύ παραμένει το
αποτύπωμα εκείνης της περιόδου. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, από
το 2010 έως το 2025 το πραγματικό διάμεσο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα
μειώθηκε κατά 22,3%, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκε κατά 25,4%. Μια διαφορά
σχεδόν 50 ποσοστιαίων μονάδων στην εξέλιξη των εισοδημάτων μέσα σε δεκαπέντε
χρόνια!
Η ανεργία έφτασε στο 28%, οι επενδύσεις κατέρρευσαν και
εκατοντάδες χιλιάδες νέοι και επιστήμονες αναζήτησαν καλύτερες προοπτικές στο
εξωτερικό.
Υπάρχει όμως ένα στοιχείο που συχνά ξεχνάμε. Την περίοδο που
η Ελλάδα έχανε το 23% της οικονομίας της, το πραγματικό ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής
Ένωσης αυξανόταν περίπου κατά 12%. Η διαφορά στην οικονομική επίδοση ξεπέρασε
τις 35 ποσοστιαίες μονάδες!
Ακόμη κι αν ανακτούσαμε αύριο κιόλας όλα όσα χάσαμε, δεν θα
επιστρέφαμε στην προηγούμενη θέση μας σε σχέση με την Ευρώπη. Θα έπρεπε να
καλύψουμε και την ανάπτυξη που είχαν πετύχει στο μεταξύ οι Ευρωπαίοι εταίροι
μας.
Η Ευρώπη, βλέπετε, δεν πάτησε «pause» μέχρι να συνέλθει η
Ελλάδα.
Ο χρόνος δεν αρκεί από μόνος του
Η ελληνική οικονομία ανακάμπτει. Αυτό δεν σημαίνει ότι
ανέκτησε όσα έχασε και ότι . πλησίασε όσο θα θέλαμε τις χώρες που συνέχισαν να
προοδεύουν. Άλλο όμως οι απώλειες που κληρονομήσαμε από την κρίση και άλλο οι
αδυναμίες που εξακολουθούμε να συντηρούμε.
Η παραγωγικότητα παραμένει σημαντικά χαμηλότερη από τον
ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι επενδύσεις, παρά τη μεγάλη ανάκαμψη, εξακολουθούν να
υπολείπονται ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η περιορισμένη παραγωγική βάση και το
δημογραφικό πρόβλημα δυσκολεύουν τη μακροχρόνια ανάπτυξη.
Οι καθυστερήσεις στη δικαιοσύνη, η γραφειοκρατία, η αργή
λειτουργία της δημόσιας διοίκησης και οι δυσκολίες υλοποίησης μεγάλων
επενδύσεων εξακολουθούν να κοστίζουν σε χρόνο, χρήμα και χαμένες ευκαιρίες.
Δεν μπορούμε να τα χρεώνουμε όλα στη χρεοκοπία. Ορισμένα
προβλήματα προϋπήρχαν, άλλα επιδεινώθηκαν και αρκετά παραμένουν επειδή δεν
αντιμετωπίστηκαν. Και όσο παραμένουν, τόσο δυσκολότερη γίνεται η σύγκλιση με
την Ευρώπη.
Η κρίση δεν μπορεί να είναι άλλοθι για πάντα
Οι πολίτες δικαιούνται να απαιτούν καλύτερη ζωή και οι
κυβερνήσεις οφείλουν να κρίνονται από το πόσο βελτιώνουν τις πραγματικές
συνθήκες διαβίωσης. Υπάρχει όμως διαφορά ανάμεσα στην απαίτηση για πρόοδο και
στην προσδοκία ότι μια χώρα που έχασε σχεδόν το ένα τέταρτο της οικονομίας της
μπορεί μέσα σε λίγα χρόνια να αποκτήσει μισθούς, συντάξεις και κοινωνικές
παροχές αντίστοιχες των πλουσιότερων ευρωπαϊκών κρατών.
Η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα για να αφήσει πίσω της
την κρίση. Η ταχύτητα με την οποία θα μειώσει την απόσταση από την Ευρώπη δεν
εξαρτάται μόνο από όσα έχασε στο παρελθόν, αλλά και από όσα θα καταφέρει τα
επόμενα χρόνια.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να περιμένουμε είκοσι χρόνια
για να ζήσουμε καλύτερα. Είναι να ζούμε κάθε χρόνο καλύτερα, μειώνοντας σταθερά
την απόσταση από την υπόλοιπη Ευρώπη. Και, κυρίως, να μη χρειαστεί ποτέ ξανά να
αρχίσουμε από το μηδέν.


Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου